واتساپ در آستانه مقررات سختگیرانه اتحادیه اروپا؛ ویژگی «کانالها» نقشی کلیدی دارد
واتساپ ممکن است به زودی تحت قانون خدمات دیجیتال اتحادیه اروپا قرار گیرد. دلیل اصلی، رشد سریع ویژگی «کانالها» و عبور از آستانه ۴۵ میلیون کاربر ماهانه در اتحادیه اروپا است. این موضوع شرکت مادر، متا، را با چالشهای نظارتی جدید و احتمال جریمههای سنگین مواجه میکند.
نکات کلیدی
- ویژگی «کانالها» در واتساپ با جذب بیش از ۵۱ میلیون کاربر ماهانه در اتحادیه اروپا، آستانه قانونی ۴۵ میلیون کاربر را رد کرده است.
- طبق قانون خدمات دیجیتال، پلتفرمهای بسیار بزرگ آنلاین ملزم به رعایت قوانین سختگیرانهای در زمینه مدیریت محتوا و شفافیت هستند.
- عدم رعایت این مقررات میتواند منجر به جریمهای تا سقف ۶ درصد از درآمد سالانه جهانی شرکت متخلف شود.
- کمیسیون اروپا به طور فعال در حال بررسی وضعیت واتساپ است و احتمال «تعیینعنوان» رسمی برای آن وجود دارد.
- این رویداد، فصل جدیدی از چالشهای نظارتی متا در اروپا را رقم میزند، چرا که این شرکت پیشتر نیز با اخطارها و جریمههای مرتبط با DSA مواجه شده بود.
- ویژگی کانالها، واتساپ را از یک اپلیکیشن پیامرسان خصوصی به سمت عملکردی شبیه شبکههای اجتماعی سوق داده است.
- تصمیم نهایی کمیسیون اروپا میتواند تأثیر عمیقی بر نحوه عملکرد واتساپ و سایر پلتفرمهای مشابه در قاره سبز بگذارد.
عبور از مرز سرنوشتساز
گزارشها حاکی از آن است که واتساپ، اپلیکیشن پیامرسان متعلق به متا، به زودی ممکن است تحت نظارت و بازرسی دقیقتر کمیسیون اروپا قرار گیرد. محرک اصلی این تغییر وضعیت، رشد انفجاری ویژگی «واتساپ چنل» یا «کانالها» در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵ است.
بر اساس آمار، این ویژگی به طور متوسط ماهانه حدود ۵۱.۷ میلیون کاربر فعال در اتحادیه اروپا داشته است. این رقم از مرز حیاتی ۴۵ میلیون کاربر ماهانه که توسط قانون خدمات دیجیتال تعیین شده، فراتر رفته است. عبور از این آستانه، واتساپ را واجد شرایط قرارگیری در دستهبندی خاصی میکند که پیامدهای نظارتی قابل توجهی به همراه دارد.
طبق تعریف کمیسیون اروپا، هر پلتفرمی که بیش از ۴۵ میلیون کاربر ماهانه در اتحادیه اروپا داشته باشد، به عنوان یک «پلتفرم بسیار بزرگ آنلاین» یا VLOP شناخته میشود. این عنوان تنها یک برچسب تشریفاتی نیست، بلکه دری را به سوی مجموعهای گسترده از تعهدات و مسئولیتهای قانونی میگشاید.
بار سنگین قانون خدمات دیجیتال
قانون خدمات دیجیتال یا DSA، چارچوبی جامع برای حکمرانی فضای دیجیتال در اتحادیه اروپا است. هنگامی که یک سرویس مانند واتساپ به عنوان VLOP تعیین میشود، ملزم به رعایت تمامی مفاد این قانون میگردد. تمرکز اصلی این مقررات بر نحوه عملکرد پلتفرمهای دیجیتال، به ویژه در زمینه مقابله با محتوای غیرقانونی یا مضر است.
پلتفرمهای VLOP باید سیستمهای کارآمدی برای شناسایی و حذف چنین محتوایی ایجاد کنند. همچنین موظف به ارائه گزارشهای منظم و شفاف از فعالیتهای خود به نهادهای ناظر هستند. جریمه عدم رعایت این قوانین برای شرکتها میتواند بسیار سنگین باشد و تا ۶ درصد از درآمد سالانه جهانی آنها را شامل شود.
این سطح از جریمه نشاندهنده عزم جدی اتحادیه اروپا برای اعمال حاکمیت بر غولهای فناوری است. برای شرکتی مانند متا که درآمدی کلان دارد، حتی درصدی کوچک نیز میتواند به رقمهایی نجومی تبدیل شود.
تغییر ماهیت واتساپ: از پیام خصوصی به پخش عمومی
واتساپ همواره به عنوان یک اپلیکیشن پیامرسان خصوصی و نقطهبهنقطه شناخته میشد. با این حال، معرفی ویژگی «کانالها» ماهیت این برنامه را به طور قابل توجهی تغییر داده است. این ویژگی به کاربران اجازه میدهد پستهای یکطرفهای ایجاد کنند که برای تمام دنبالکنندگان کانال آنها قابل مشاهده است.
این عملکرد، واتساپ را بسیار شبیه به دیگر پلتفرمهای اجتماعی متا مانند فیسبوک و اینستاگرام میکند. در واقع، کانالها مرز بین پیامرسانی خصوصی و پخش عمومی محتوا را کمرنگ کردهاند. همین تغییر است که توجه تنظیمگران اروپایی را به خود جلب کرده است.
یک سخنگوی کمیسیون اروپا در یک جلسه توجیهی خبری تأیید کرد که این نهاد به طور فعال در حال بررسی وضعیت واتساپ است. وی اعلام کرد: «بنابراین ما در اینجا واقعاً ممکن است واتساپ را به خاطر ویژگی کانالهایش تعیینعنوان کنیم و نمیتوانم یک تعیینعنوان آینده را رد کنم.» این اظهارات نشان میدهد که احتمال اقدام رسمی علیه واتساپ بسیار بالاست.
سابقه چالشهای متا با مقررات اروپایی
اگر واتساپ تحت قانون DSA قرار گیرد، این اولین رویارویی متا با مقررات اروپایی نخواهد بود. این شرکت پیشینهای از چالشهای نظارتی در قاره سبز دارد. برای مثال، در اکتبر ۲۰۲۵، متا به دلیل نحوه درخواست از کاربران برای گزارش محتوای غیرقانونی در فیسبوک و اینستاگرام، متهم به نقض قانون اتحادیه اروپا شد.
همچنین، اوایل همان ماه، یک دادگاه هلندی به این شرکت دستور داد تا نحوه ارائه «خطهای زمانی» یا فیدهای خبری در پلتفرمهایش را تغییر دهد. دلیل این حکم این بود که کاربران در هلند به اندازه کافی قادر نبودند تا انتخابهای آزاد و خودمختارانهای درباره استفاده از سیستمهای پیشنهاد پروفایلشده در اپلیکیشنهای این شرکت داشته باشند.
این پروندهها نشان میدهد که اتحادیه اروپا نگاهی دقیق و منتقدانه به الگوریتمها و شیوههای تعامل پلتفرمهای متا دارد. احتمال هدف قرار گرفتن واتساپ برای اولین بار در نوامبر ۲۰۲۵ گزارش شد، اما به نظر میرسد روند بررسیها از قبل در جریان بوده است.
پیامدهای احتمالی و آینده پیشرو
تعیینعنوان واتساپ به عنوان یک VLOP میتواند پیامدهای عملی زیادی برای این سرویس داشته باشد. متا ممکن است مجبور شود تغییرات اساسی در ساختار و امکانات نظارتی ویژگی کانالها ایجاد کند. این تغییرات میتواند شامل تقویت سیستمهای نظارتی خودکار، استخدام تیمهای بزرگتر بررسی محتوا و ایجاد شفافیت بیشتر در عملکرد الگوریتمها باشد.
از سوی دیگر، این تصمیم یک سابقه مهم حقوقی ایجاد میکند. نشان میدهد که تنظیمگران اروپایی حاضرند حتی اپلیکیشنهایی با کارکرد اصلی پیامرسانی خصوصی را نیز، در صورت توسعه ویژگیهای عمومیشبکهاجتماعی، تحت مقررات سختگیرانه قرار دهند. این رویکرد میتواند سایر پلتفرمهای مشابه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در نهایت، این پرونده بخشی از نبرد بزرگتر بین نهادهای نظارتی اروپایی و غولهای فناوری آمریکایی است. اتحادیه اروپا قصد دارد با استفاده از قوانینی مانند DSA و قانون بازارهای دیجیتال، قدرت این شرکتها را مهار کرده و از حقوق کاربران و رقبای کوچکتر محافظت کند. آینده نشان خواهد داد که آیا این فشار نظارتی منجر به تغییرات بنیادین در مدلهای کسبوکار این پلتفرمها میشود یا خیر.